121 Gwardyjska Dywizja Strzelecka

1. Przeciwnik, rozbity częściami 342. i 72. Dywizji Piechoty oraz 16. i 25. Dywizji Pancernej w walkach 16, 17, 18 i 19 lutego w rejonie Benau - Friedersdorf, rozpoczął odwrót w kierunku zachodnim, stawiając nieznaczny opór drobnymi grupami i oddzielnymi naszymi [sic: w źródle chodzi o jego] pododdziałami osłonowymi.

2. 121. Gwardyjska Dywizja Strzelecka z 1/23 [pułku/oddziału - skrót] i 1. oraz 2./98 [jednostki pancernej], 328. pułkiem artylerii samobieżnej ma nacierać w ogólnym kierunku Gassen - Scheuno - Niverle - Forst, z zadaniem do końca dnia wyjść na rubież Drahtshammer - Pokuschel, wysuniętymi oddziałami sforsować Nysę i opanować przeprawy w rejonach Scheuno i Gross-Bademeusel, utrzymując je do nadejścia głównych sił. Początek natarcia: 16:00 20.02.1945.

Granica lewa: Gablenz, 1 km na południe od wskazanego punktu, Pokuschel, Gross-Bademeusel.

3. 337. Gwardyjski Pułk Strzelecki z rubieży [miejscowość odczyt niepewny] ma rozpocząć zdecydowane natarcie ogólnym kierunkiem na północny zachód, z zadaniem do końca 20 lutego opanować rubież Drahtshammer - [punkt terenowy], gdzie umocnić się w pełnej gotowości i odpierać kontrataki przeciwnika.

4. 340. Gwardyjski Pułk Strzelecki z rubieży Gablenz ma rozpocząć zdecydowane natarcie w kierunku Friedersdorf - [miejscowości odczytane jako] Grińsorf - Pokuschel - Scheuno; do końca 20 lutego osiągnąć wskazaną rubież, wysuniętym oddziałem kierować się ku Gross-Bademeusel i od rana 21 lutego być gotowym do dalszego natarcia.

5. 342. Gwardyjski Pułk Strzelecki z 328. pułkiem artylerii samobieżnej ma nacierać w drugim rzucie za 340. pułkiem; w gotowości odpierać kontrataki na skrzydłach, a do końca dnia skoncentrować się w rejonie Niverle, gotowy do działania według dalszych rozkazów.

6. Dowódcy artylerii dywizji: dywizyjną grupę wzmocnienia utrzymywać za ugrupowaniem bojowym pułków i być gotowym do wsparcia natarcia oraz odparcia kontrataków.

7. Zastępca dowódcy ds. tyłów: zabezpieczyć jednostki w żywność, furaż, amunicję, terminową ewakuację rannych i chorych; do końca dnia przemieścić tyły w rejon wskazany w rozkazie.

8. Punkt dowodzenia dywizji do końca dnia - Niverle.

9. Meldunki o gotowości do natarcia i o rozpoczęciu natarcia składać następnie co godzinę.

Podpisy: szef sztabu dywizji, gwardii pułkownik Woronk[in]/Woronkin; szef 1. oddziału, gwardii kapitan Enko/Jeńko [transliteracja niepewna].

1. Przeciwnik rozbitymi oddziałami i grupami Volkssturmu na oddzielnych rubieżach stara się opóźnić skuteczne natarcie naszych wojsk.

2. 121. Gwardyjska Dywizja Strzelecka, ścigając wycofującego się przeciwnika i niszcząc jego osłony, do końca 20 lutego wyszła na rubież Drahtshammer - Pokuschel, posiadając wysunięte oddziały na podejściach do Nysy, gdzie czasowo umocniła się i od rana 21 lutego częścią sił przygotowała się do zdecydowanego pościgu oraz forsowania rzeki.

Dowódca dywizji ROZKAZAŁ:

3. 342. Gwardyjski Pułk Strzelecki z dotychczasowymi środkami wzmocnienia od godz. 10:00 21.02.1945 rozpocząć energiczny pościg za wycofującym się przeciwnikiem; zadanie: opanować wschodnią część Forst, sforsować Nysę, oczyścić zachodnią część Forst i do końca dnia wyjść na rubież [miejscowości/punkty terenowe - częściowo nieczytelne], umocnić się w pełnej gotowości do odparcia kontrataków, a od rana 22 lutego kontynuować pościg na zachód.

4. 340. Gwardyjski Pułk Strzelecki z dotychczasowymi środkami wzmocnienia od godz. 10:00 21.02.1945 rozpocząć energiczny pościg; zadanie: sforsować Nysę w rejonie Scheuno i do końca dnia wyjść na wskazaną rubież [m.in. stacja/obszar Klinge i Katlow - odczyt niepewny], umocnić się i być gotowym do odparcia kontrataków.

5. 337. Gwardyjski Pułk Strzelecki z dotychczasowymi środkami wzmocnienia nacierać za 340. pułkiem, być gotowym do odparcia możliwych kontrataków; do końca dnia skoncentrować się w rejonie południowo- i wschodnich przedmieść Forst.

6. Artyleria dywizji: grupy wzmocnienia 1. i 2./98 oraz 1/23 utrzymywać za bojowymi ugrupowaniami pierwszego rzutu, wspierać działania i odpierać kontrataki; po wyjściu nad Nysę zabezpieczyć forsowanie rzeki.

7. Tyły: zabezpieczyć żywność i furaż oraz ewakuację rannych i chorych; do końca dnia przemieścić zakłady i instytucje tyłowe na wschodnie przedmieścia Forst.

8. Punkt dowodzenia dywizji do końca dnia - Nossdorf.

9. Meldunki wysyłać o gotowości, o rozpoczęciu natarcia i następnie co godzinę.

Podpisy: szef sztabu, gwardii pułkownik Woronkin; za szefa 1. oddziału, gwardii kapitan Enko/Jeńko [odczyt niepewny].

[Kontynuacja zapisu z 19 lutego] Łamiąc uporczywy opór przeciwnika oraz niszcząc jego siłę żywą i technikę, 337. Gwardyjski Pułk Strzelecki, nacierając na kościół w Benau, nieprzerwanie, krok za krokiem posuwał się naprzód i o 17:00 19.02.1945 w rejonie kościoła w Benau połączył się z oddziałami 280. Dywizji Strzeleckiej nacierającymi ze wschodu.

Po poniesieniu zdecydowanej porażki i ściśnięciu przez nasze oddziały przeciwnik rozpoczął odwrót w kierunku północno-zachodnim i o 18:00 19.02.1945 zaprzestał zorganizowanego oporu, przechodząc do panicznego odwrotu.

Za okres walk w okrążeniu od 14 do 18.02.1945 dywizja poniosła straty: 105 zabitych, 362 rannych.

Straty zadane przeciwnikowi według meldunku: zniszczono około 1300 żołnierzy i oficerów, wzięto do niewoli 136 żołnierzy i oficerów, w tym jednego dowódcę kompanii. W walkach rozbito 88 grup [zapis interpretowany], spalono 5 czołgów, 4 działa samobieżne, 6 transporterów opancerzonych i 9 samochodów. Zdobycz: jedno działo samobieżne, dwa działa 75 mm, 75 samochodów, 50 rowerów i 15 motocykli.

20.02.1945. Po zniszczeniu zgrupowania przeciwnika w Benau oddziały dywizji od godz. 18:00 przeszły do energicznego pościgu. Ścigając wycofującego się przeciwnika, pokonując jego opór rozproszonymi grupami na oddzielnych rubieżach i opanowując około 20 miejscowości, w tym miasto Sommerfeld, oddziały dywizji do końca dnia wyszły na rubież: 337. gwardyjski pułk - Drahtshammer; 340. gwardyjski pułk - Pokuschel; 342. gwardyjski pułk, drugi rzut dywizji - zachodni skraj Niverle. Punkt dowodzenia dywizji - Niverle. Zaopatrzenie: amunicja ok. 0,3 jednostki ognia, żywność 2 doby, paliwo 0,1 tankowania.

21.02.1945. Ścigając wycofującego się przeciwnika i przezwyciężając jego rosnący opór na podejściach do Nysy, oddziały dywizji do końca dnia wyszły na rubież rzeki i związały walką garnizony przeciwnika we wschodniej części miasta FORST i w SCHEUNO. Z powodu sytuacji przeprowadzono częściowe przegrupowanie: 342. pułk wysunięto do pierwszego rzutu i zgodnie z rozkazem korpusu do końca dnia wiązał walką przeciwnika we wschodniej części Forst; 337. pułk przesunięto do drugiego rzutu i do końca dnia wyszedł na skrzyżowanie szosy z drogą gruntową 3 km na wschód od Forst; 340. pułk oczyścił duże składy prochowe o powierzchni około 21 km² i związał walką przeciwnika na południowo-wschodnim skraju Scheuno. Punkt dowodzenia dywizji - domek leśniczego [nazwa w dokumencie: Sztern/Stern, odczyt niepewny].

22.02.1945. W ciągu doby dywizja prowadziła walki zaczepne z garnizonami broniącymi Forst i Scheuno, oczyszczając przeciwnika ze wschodniego brzegu Nysy.

Nie wytrzymując szybkiego naporu nacierających pododdziałów 340. Gwardyjskiego Pułku Strzeleckiego, przeciwnik o godz. 9:30 w rejonie Scheuno, po przeprawieniu przez most na zachodni brzeg Nysy dział samobieżnych, wysadził most. Droga odwrotu piechoty przeciwnika została odcięta. Pod naciskiem 340. pułku garnizon Scheuno w nieładzie wycofał się do lasu na północny zachód od Scheuno. O godz. 10:00 pododdziały 340. pułku całkowicie oczyściły Scheuno i rozpoczęły przygotowanie przepraw na zachodni brzeg Nysy.

We wschodniej części Forst przeciwnik trzykrotnie kontratakował nacierające pododdziały 342. pułku. Wszystkie kontrataki odparto, a 342. pułk nadal skutecznie spychał przeciwnika ku rzece, oczyszczając dom za domem i ulicę za ulicą.

W lesie 1,5 km na wschód od Scheuno zajęto podziemny kombinat prochowy.

23.02.1945. Dywizja w ciągu doby prowadziła walkę o forsowanie Nysy, której zachodni brzeg został zawczasu przygotowany i wyposażony przez przeciwnika w system umocnień polowych. Po pokonaniu uporczywego ognia przedniego skraju i zawczasu przygotowanych pozycji pododdziały 340. pułku o godz. 1:00 23.02.1945 przeprawiły się na zachodni brzeg Nysy, niszcząc pozostałe stanowiska ogniowe przeciwnika, zdobyły przyczółek i w ciągu nocy zabezpieczały przeprawę 337. pułku oraz środków wzmocnienia. 342. pułk nadal oczyszczał północne i północno-wschodnie kwartały Forst z umocnionych, aktywnie walczących grup przeciwnika. 337. i 340. pułki w ciągu doby rozszerzały przyczółek na zachodnim brzegu. Do końca dnia 337. pułk osiągnął rubież ok. 200 m na wschód od Keune, frontem na północny zachód; 340. pułk - wschodni skraj lasu na południe od Keune [dalszy punkt nieczytelny]. Punkt dowodzenia dywizji - kombinat prochowy 1,5 km na wschód od Scheuno.

24.02.1945. O godz. 2:00 24.02.1945 337. i 340. pułk, zgodnie z rozkazem dowództwa 102. Korpusu Strzeleckiego, przeprawiły się na wschodni brzeg Nysy, opuszczając zajmowane przyczółki na zachodnim brzegu, i zajęły pozycje: 337. pułk - 300 m na wschód od Berge; 340. pułk - Skuren, Scheuno, z wyłączeniem wzgórza 88,5 [sposób zapisu granicy w oryginale]. W ciągu dnia dywizja prowadziła uporczywe, ciężkie walki zaczepne o oczyszczenie wschodniego brzegu Nysy w rejonie wschodniej części Forst, odpierając zaciekłe kontrataki i niszcząc siłę żywą oraz technikę przeciwnika. Około godz. 12 przeciwnik siłą do batalionu piechoty, wsparty około 10 pojazdami pancernymi, kontratakował jeden z odcinków; kontratak odparto [dalszy czerwony zapis częściowo nieczytelny].

[Zapis z 22 lutego / kontynuacja] 340. pułk strzelecki zajął Scheuno. Z zeznań niemieckiego dezertera, który dobrowolnie przeszedł na naszą stronę, wynika, że na zachodnim brzegu rzeki przeciwnik broni się siłą około jednej kompanii i [fragment dotyczący miejscowej ludności - nieczytelny]. Pułk prowadzi ogień na wprost; w rezultacie 4. bateria zatopiła łódź/kuter na Nysie. Zniszczono 4 stanowiska karabinów maszynowych, zabito i raniono - według meldunku - do około 140 żołnierzy. Zużycie amunicji 76 mm i 122 mm podano w tabelarycznych liczbach [część cyfr trudna do pewnego odczytu]. Strat własnych nie odnotowano. Stan polityczno-moralny: dobry/zdrowy.

23.02.1945. Po jednym plutonie ogniowym [z baterii] przeprawiono na zachodni brzeg Nysy wraz z 1. batalionem 340. Gwardyjskiego Pułku Strzeleckiego. Przeciwnik stawia uporczywy opór ogniem karabinowym i maszynowym. Baterie odpierają ataki przeciwnika na zachodnim brzegu Nysy. Zużycie amunicji: około 70 pocisków 76 mm i około 40 pocisków 122 mm [odczyt wartości przybliżony]. Zniszczono 3 stanowiska karabinów maszynowych, zabito i raniono do 20 żołnierzy. W czasie przeprawy przez rzekę wystąpiły problemy z promem; część zapisu o koniach i obsłudze jest nieczytelna. Odnotowano rannych. Pułk zabezpieczony w żywność.

24.02.1945. Przeciwnik zajmuje obronę na zachodnim brzegu w rejonie Forst oraz na południowo-zachodnim brzegu Nysy. Prowadzi ogień artyleryjski i nie pozwala na swobodną przeprawę na zachodni brzeg. Plutony/baterie prowadzą ogień do stanowisk i zgrupowań siły żywej. W wyniku ognia zniszczono 6 stanowisk karabinów maszynowych, zabito i raniono do 60 żołnierzy przeciwnika. Zużycie: ok. 150 pocisków 76 mm i 149 pocisków 122 mm [liczby z rękopisu]. Przy przeprawie plutonów ogniowych na wschodni brzeg ranny został młodszy lejtnant Wołkow oraz kolejny żołnierz/oficer [nazwisko niepewne]. Jedno działo 4. baterii wyłączono z działania. Jedno działo ugrzęzło w rzece i przeciwnik ogniem nie pozwalał go wyciągnąć. Odnotowano również śmierć dowódcy/żołnierza jednego z plutonów [nazwisko i numer baterii nieczytelne]. Stan dział: 13 dział 76 mm i 14 dział 122 mm. Pułk zabezpieczony w żywność; stan polityczno-moralny dobry.

25.02.1945. Przeciwnik stawia silny opór. Nasze oddziały oczyszczają zabudowę i walczą w mieście. 1. i 2. bateria znajdują się na ogniu na wprost w ugrupowaniu batalionów. 3. bateria zajmuje rejon skrzyżowania kolejowego [nazwa ulicy/punktu nieczytelna], 6. bateria - skrzyżowanie dróg na wschód od Scheuno; 4. i 5. bateria również prowadzą ogień na wprost. Baterie strzelają do siły żywej i stanowisk przeciwnika. Rezultat meldowany: stłumiono jeden środek ogniowy / działo samobieżne [odczyt niepewny], zniszczono 7 stanowisk karabinów maszynowych, zabito i raniono do 40 żołnierzy. Odnotowano straty własne, w tym zabitego instruktora sanitarnego 5. baterii i rannych. Jednego poległego z bronią nie udało się wydobyć z rzeki. Stan materiałowy na końcu zapisu: 13 dział 76 mm i 13 dział 122 mm.

Po walkach o rozszerzenie przyczółka nad Odrą i odparciu kontrataków przeciwnika przez dwa dni oddziały przygotowywały się do dalszych walk zaczepnych. 8 lutego o godz. 8:00, po silnym przygotowaniu artyleryjskim, pułk przeszedł do natarcia, przełamał silną obronę i po uporczywych walkach zajął stację [Polach/Polakh - odczyt nazwy niepewny]. Pokonując opór oddziałów 472. dywizji grenadierów, wysunięte bataliony posuwały się naprzód. 9 lutego 3. batalion wszedł w rejon kolejnej miejscowości i napotkał silny opór. W kolejnych walkach pułk meldował znaczne straty zadane przeciwnikowi i wziętych jeńców. W dniach 10-11 lutego szybko posuwał się naprzód, przełamując niezorganizowany opór małych grup.

12 lutego pułk osiągnął Bóbr w rejonie Nieder Grötsch [odczyt niepewny]. Forsując rzekę, 13 lutego rozwinął pościg na kierunku Benau - Friedrichsdorf - Belkau, opanował Benau i Mildenau i przeciął ważną dla przeciwnika kolej i szosę Christianstadt-Sorau. 3. batalion opanował Bittchen.

14 lutego przeciwnik skoncentrował na odcinku dywizji duże siły piechoty i czołgów i, wykorzystując skryte podejścia leśne w rejonie Benau-Christianstadt, przeszedł do natarcia z zadaniem okrążenia i zniszczenia jednostek znajdujących się na zachodnim brzegu Bobru i likwidacji przyczółka. Początkowo odniósł sukces: opanował Benau i odciął brygadę pancerną na zachód od Sommerfeld. Silnymi uderzeniami próbował rozdzielić i niszczyć oddziały dywizji osobno. 15 lutego po ciężkiej walce 3. batalion cofnął się z rejonu Bittchen.

16 lutego pułk przeszedł do obrony na linii leśnej i wschodnich podejściach do Gassen. 17 lutego utrzymywał obronę okrężną; przeciwnikowi udało się okrążyć Friedersdorf, gdzie znajdował się sztab 121. Dywizji. Dowódca dywizji, gwardii gen. mjr Czerwonyj, zorganizował obronę okrężną sztabu z oficerów sztabowych i batalionu łączności. Nieprzyjaciel podchodził miejscami na 60-70 metrów.

O godz. 12:00 18 lutego pułk otrzymał rozkaz natychmiastowego natarcia na Friedersdorf w celu przebicia pierścienia okrążenia. O 17:00 pułk podszedł do rejonu. Po ciężkich walkach pod Kielcami i nad Odrą posiadał niewiele czynnej piechoty. Dowódca pułku, gwardii ppłk Burmakow, mając świadomość znaczenia zadania, skierował do walki wszystkie pododdziały tyłowe i sztabowe: pracowników sztabu, kierowców, kucharzy, woźniców i innych, uzbrojonych w karabiny i pistolety maszynowe. Obsługi dział i baterii podczas ataku krzyczały „Ura!”, a około 18:00 pierścień okrążenia sztabu został przerwany i pułk połączył się z dowództwem dywizji.

19 lutego pułk prowadził walki na kierunku Benau, dążąc do połączenia z wojskami nacierającymi ze wschodu. W nocy na 20 lutego, odpierając kontrataki w rejonie Benau, pododdziały spotkały się z jednostkami 280. i 147. Dywizji Strzeleckiej. Tym samym pierścień okrążenia został rozerwany. Źródło pułkowe podkreśla wsparcie lotnictwa armijnego.

Po walkach pod Benau pułk kontynuował natarcie i 21 lutego wyszedł nad Nysę w rejonie Scheuno, na południowy wschód od Forst, gdzie przeciwnik stawił silny opór. Na wschód od Scheuno znajdował się wielki zakład prochowy nieoznaczony na mapach, zbudowany - według historii pułku - przez Niemców w latach 1940-1942. Składał się z szeregu obiektów na obszarze około 20-30 km², z szeroką siecią asfaltowanych dróg, rurociągów i bocznic kolejowych. 3. batalion strzelecki wraz z kompanią 1. batalionu związał walką garnizon Scheuno; do rana miejscowość została zajęta.

O godz. 16:00 22 lutego rozpoczęto forsowanie Nysy, a o 18:00 przez rzekę przeprawiły się wszystkie pododdziały strzeleckie i artyleria pułkowa. Na zachodnim brzegu zdobyto niewielki przyczółek. Niemcy mieli tam przygotowaną obronę przeciwpancerną z okopami, dobrze ukrytymi punktami karabinów maszynowych, wkopanymi czołgami, transporterami, działami samobieżnymi i artylerią przeciwlotniczą używaną do strzelania po celach naziemnych. Do końca 23 lutego pododdziały pułku wraz z artylerią odpierały kontrataki i rozszerzały przyczółek, jednak wieczorem, po silnych kontratakach wspartych czołgami i transporterami, zostały zepchnięte. W nocy na 24 lutego, wykonując rozkaz sztabu, pułk opuścił zachodni brzeg i zajął obronę na północny zachód, zachód i południowy zachód od Scheuno.

27 lutego pułk otrzymał nowe zadanie: działając na lewym skrzydle dywizji, nacierać na wschodnią część Forst położoną na wschodnim brzegu Nysy, wyprzeć przeciwnika z miasta i oczyścić wschodni brzeg. Operacja rozwijała się pomyślnie, lecz przeciwnik bronił się w domach, strychach i piwnicach, prowadząc silny ogień z zachodniego brzegu i dział ustawionych na wprost. Został zepchnięty ku mostowi przez Nysę.

W nocy na 28 lutego dywizja została zmieniona przez inne oddziały i przeszła na nowy odcinek. Do godz. 18:00 1 marca 340. pułk skoncentrował się w rejonie Nieder-Billau. W nocy na 3 marca 2. batalion i kompania automatczyków przejęły pozycje na wschodnim brzegu Nysy. Przystąpiono do intensywnych prac inżynieryjnych. Przeciwnik utrzymywał niewielki przyczółek na wschodnim brzegu koło mostu i prowadził aktywne działania snajperskie.

7 marca 2. batalion rozpoczął walkę o poprawę pozycji i likwidację niemieckiego przyczółka. Niemcy silnie wspierali obronę granatnikami, Panzerfaustami, artylerią i moździerzami. Wieczorny atak był dla przeciwnika zaskoczeniem i miejscami przeszedł w walkę wręcz. Źródło opisuje przykłady działań automatczyków i obsług karabinów maszynowych. Po uzupełnieniu strat pułk w dniach 7-8 marca zlikwidował przyczółek przeciwnika na wschodnim brzegu Nysy. Do 10 kwietnia zajmował obronę, przygotowując się do dalszego natarcia.

Po ciężkich walkach o rozszerzenie i utrzymanie przyczółka za Odrą pułk 8 lutego 1945 przeszedł do natarcia. 12 lutego wyszedł nad Bóbr, sforsował rzekę i walczył w rejonie Benau, przecinając drogę i linię kolejową Christianstadt-Sorau. 14 lutego niemiecki kontratak, prowadzony dużymi siłami piechoty i czołgów, zagroził okrążeniem radzieckich oddziałów na zachód od Bobru; przeciwnik zajął Benau i odciął jednostki pancerne pod Sommerfeld. Pułk prowadził obronę okrężną na północnym skraju Gassen, a w Friedersdorf został okrążony sztab 121. Dywizji. 18 lutego pułk przebił pierścień i połączył się ze sztabem. W nocy na 20 lutego pod Benau spotkał 280. i 147. Dywizję Strzelecką nacierające ze wschodu.

21 lutego pułk opanował Scheuno nad Nysą na południowy wschód od Forst. 22 lutego wszystkie pododdziały w ciągu dwóch godzin sforsowały Nysę i zajęły niewielki przyczółek na zachodnim brzegu. W nocy na 24 lutego, po ciężkich walkach, na rozkaz sztabu dywizji pułk wycofał się na wschodni brzeg i zajął obronę w rejonie Scheuno. 28 lutego, po walkach we wschodniej części Forst, jednostki dywizji zostały zmienione i pod koniec marszu skoncentrowały się w rejonie Nieder-Billau. 7-8 marca, po otrzymaniu uzupełnień, pułk zlikwidował niemiecki przyczółek na wschodnim brzegu Nysy; do 10 kwietnia utrzymywał obronę i przygotowywał się do dalszego uderzenia.

Kontynuując rozkaz natarcia pułk ruszył w ogólnym kierunku miasta Forst. Posuwając się przez kompleks leśny, podszedł do linii kolejowej. Rozpoznanie zameldowało, że przed nami na stacji kolejowej zauważono patrole przeciwnika. 3. batalion strzelecki pod dowództwem doświadczonego i odważnego gwardii kapitana Iwanowa szybko podszedł do stacji i po krótkiej walce ją opanował. Patrole stawiające opór zostały zniszczone.

W rejonie stacji kolejowej 1. batalion strzelecki wziął do niewoli pułkownika armii niemieckiej. W rejonie stacji zdobyto również wielki podziemny zakład prochowy, który - według tekstu historii pułku - „produkował 1/10 całej produkcji przemysłu prochowego Niemiec”. Liczby tej nie traktujemy jako potwierdzonej statystyki gospodarczej, a jako twierdzenie radzieckiego źródła pułkowego.

Wieczorem otrzymano rozkaz natarcia na miasto Forst z zadaniem oczyszczenia wschodniego brzegu Nysy i opanowania wschodniej części miasta, które rzeka dzieliła na dwie części. Późną nocą, po krótkim przygotowaniu artyleryjskim, bataliony wdarły się do Forst. Walki uliczne przerodziły się w zaciekłą walkę o każdy kwartał, dom i piętro. Forst, jako duży przemysłowy ośrodek Niemiec, posiadał zakłady pracujące na potrzeby wojenne, w tym duży zakład wyposażenia elektrycznego ewakuowany z Berlina. Miasto stanowiło dla przeciwnika ważny punkt oporu na lewym brzegu Nysy. Każdy dom był zamieniony w punkt oporu. Garnizon wzmocniono licznymi oddziałami Volkssturmu; do ich wsparcia skierowano czołgi typu „Tiger”, transportery opancerzone i działa samobieżne. Pomimo zaciekłego oporu i wielokrotnych kontrataków pułk, dom za domem i kwartał za kwartałem, kontynuował oczyszczanie miasta.

Meldunek operacyjny nr 010, sztab 342. Gwardyjskiego Pułku Strzeleckiego, wschodnie przedmieścia Forst, 25.02.1945 godz. 16:00: 1. Przeciwnik nadal uporczywie broni wschodnich przedmieść Forst, organizując obronę w murowanych budynkach w postaci oddzielnych punktów oporu. Na wschodnich przedmieściach posiada pięć czołgów rozpoznanych jako „Tiger”, trzy działa samobieżne i cztery transportery opancerzone, przemieszczane z jednego odcinka na drugi. 2. 342. Gwardyjski Pułk Strzelecki po przygotowaniu artyleryjskim o godz. 12:00 przeszedł do natarcia i, prowadząc walkę uliczną, oczyszcza domy z małych grup przeciwnika. W rezultacie: 2. batalion strzelecki - 2 kwartały; 1. batalion - 7 domów; 3. batalion - 2 kwartały. Podpisy: dowódca 342. Gwardyjskiego Pułku Strzeleckiego, gwardii pułkownik Kartaszow; szef sztabu, gwardii major Nieberikutia/Nieberikuta [transliteracja niepewna].

Walki uliczne w Forst - głosi dalszy tekst - były pełne męstwa i odwagi żołnierzy, dowódców i pracowników politycznych. Były to pierwsze walki uliczne pułku w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej i dały personelowi doświadczenie wykorzystane później. Gwardii młodszy lejtnant Wiktor Maksimow z 2. batalionu z niewielką grupą żołnierzy odpierał gwałtowne kontrataki; źródło przypisuje jego grupie zniszczenie ponad kompanii przeciwnika.

Nieprzyjaciel został odrzucony na nowe pozycje. Gwardii szeregowy Kusznir pełnił obowiązki obserwatora snajperskiego i w ciągu dnia miał z karabinu zabić ponad 11 żołnierzy niemieckich, w tym oficera. Gwardii sierżant Ilinow, dowódca drużyny 1. batalionu, wraz ze swą drużyną wdarł się do punktu oporu przeciwnika i ogniem automatów oraz granatami oczyścił dom, zabijając - według historii pułku - ponad 15 żołnierzy i oficerów.

Łącznościowiec gwardii starszy sierżant Marczukow pod nieprzerwanym ogniem utrzymywał łączność ze sztabem pułku, zastąpił rannego dowódcę plutonu i poprowadził pododdział. Artyleria pułku pod dowództwem gwardii kapitana Nikiszyna działała odważnie i umiejętnie. Artylerzyści ogniem na wprost niszczyli punkty ogniowe przeciwnika; działa przemieszczano ręcznie pod ogniem. Pluton dział 76 mm pod dowództwem gwardii lejtnanta Ryżkina miał stłumić w jednym domu ponad 10 punktów ogniowych i zadać przeciwnikowi bardzo duże straty. Oficer został odznaczony Orderem Czerwonej Gwiazdy, Orderem Wojny Ojczyźnianej II stopnia i Orderem Aleksandra Newskiego.

Zadanie postawione pułkowi zostało w ciężkich, krwawych walkach wykonane. 28 lutego 1945 pułk zdał obronę w rejonie Forst i skoncentrował się do marszu. 2 marca 1945 zajął obronę nad Nysą w rejonie miejscowości [nazwa na skanie nieczytelna]. Otrzymał zadanie w krótkim czasie stworzyć silną, ciągłą obronę i przystąpić do szkolenia bojowego oraz politycznego uzupełnień. Rozpoczęły się dni ciężkiej pracy: dniem i nocą kopano transzeje, ustawiano zapory i stanowiska ogniowe, prowadzono szkolenie. Pułk przygotowywał się do ostatecznych walk przeciw armii niemieckiej.

Dalsza część strony zawiera ogólne podsumowanie drogi bojowej, wykaz przekroczonych rzek, zdobytych miejscowości, strat zadanych przeciwnikowi i odznaczeń pułku. Są to dane sumaryczne dla dłuższego okresu działań, a nie tylko dla Forst. Z punktu widzenia niniejszej rekonstrukcji kluczowe pozostają: data 28 lutego jako zakończenie bezpośrednich walk pułku w Forst oraz wcześniejsze informacje o walce ulicznej i zdobyciu obiektu prochowego.

Mapa „M-33-6 (Forst)” w skali 1:50 000, z ręcznymi oznaczeniami czerwonymi i niebieskimi, pokazuje rozmieszczenie dywizji i pułków na osi Nysy oraz ruch w dniach 20-24 lutego. Widać Forst, Scheuno, Gross Bademeusel, Mehlen i inne miejscowości oraz kierunki działania 121. Gwardyjskiej Dywizji i sąsiednich związków. Oznaczenia dat po prawej stronie tworzą sekwencję linii frontu/osi ruchu: 20, 21, 22, 23 i 24 lutego. Szczególnie ważny jest sektor Scheuno, gdzie nakładają się oznaczenia 340. pułku i przepraw.

Drugi fragment mapy operacyjnej skupiony na Forst pokazuje obszary odpowiedzialności i kierunki działania jednostek po obu stronach Nysy, z wyraźnym zaznaczeniem Scheuno i terenów leśno-przemysłowych.

Szkic taktyczny wschodniej części Forst przedstawia zabudowę, sieć ulic, tory oraz rozrysowane osie natarcia i rozmieszczenie pododdziałów oznaczanych numerami batalionów/kompanii. Ze względu na wyblakłe ręczne dopiski nie wszystkie symbole dają się pewnie przypisać. Szkic potwierdza jednak, że walki miały charakter blok-po-bloku i że linia kolejowa oraz przeprawy przez Nysę były podstawowymi punktami orientacyjnymi.