Logo Fundacji Rokita - Z pasji do historii
PL DE EN
Fundacja Rokita · Dolne Łużyce

DSC Forst „Wald”Historia dawnego kompleksu Deutsche Sprengchemie w Forst

Poznaj historię powstania ukrytego kompleksu przemysłowego, zasady jego funkcjonowania, to co wytwarzano na jego terenie i co stało się z zakładem po 1945 roku.

Walcarka z deszczownicą i fotokomórką w DSC Forst
Historia
ludzi
miejsc
śladów
Walcarka w DSC Forst. Na fotografii widoczny jest zespół walców oraz górny układ deszczownicy i fotokomórki. Fotografia ze zbiorów Fundacji Rokita; cały oryginalny kadr jest prezentowany bez przycinania.
▣
1938 badania gruntu i wody
⚒
maj 1939 początek budowy
▤
336,4 ha powierzchnia kompleksu
▥
ok. 400 obiektów - wartość orientacyjna
▦
2 zakłady Werk I i Werk II
▰
~38 km sieci kolejowej
▱
~70 km dróg betonowych

Jak powstał zakład

Po I wojnie światowej, a szczególnie w okresie ponownego zbrojenia Niemiec, powstał system powiązanych firm i spółek, który umożliwiał przygotowanie oraz budowę strategicznych zakładów zbrojeniowych. W przypadku Forst kluczowe były relacje państwa, MONTAN, WASAG i Deutsche Sprengchemie.

Budowę zakładu rozpoczęto po badaniach terenu prowadzonych od 1938 r. Powstał rozproszony, samowystarczalny kompleks dwóch głównych części z własną koleją, drogami, wodą, energetyką, warsztatami i strefami procesów specjalnych.

▣
DSC Forst „Wald”
Kryptonim i leśna lokalizacja pomagały odizolować oraz rozproszyć zakład.

Jak działał system MONTAN?

Schemat zależności MONTAN, WASAG i Deutsche Sprengchemie
Uproszczony schemat zależności organizacyjnych między państwowym systemem zbrojeniowym, MONTAN, WASAG i Deutsche Sprengchemie. Grafika redakcyjna służy wyjaśnieniu struktury, nie odtwarza jednego konkretnego dokumentu archiwalnego.

Fabryka jak miasto

Budowę zakładu rozpoczęto po badaniach terenu prowadzonych od 1938 r. Powstał rozproszony, samowystarczalny kompleks dwóch głównych części z własną koleją, drogami, wodą, energetyką, warsztatami i strefami procesów specjalnych.

336,4 ha powierzchni
28 studni
~38 km torów
~70 km dróg
Pomosty w obiekcie kotłowni DSC Forst
Fragment infrastruktury technicznej DSC Forst: metalowe pomosty i ciągi komunikacyjne w obrębie obiektu kotłowni. Fotografia ze zbiorów Fundacji Rokita.

Jak przebiegała produkcja prochu POL

Kotłownie i wydziały DSC Forst wytwarzały proch bezrozpuszczalnikowy POL. Surowiec trafiał do wieloetapowego procesu obejmującego przygotowanie, mieszanie, odwadnianie, formowanie, suszenie, cięcie, sortowanie, polerowanie i pakowanie. Proces przedstawiono w sposób historyczny i funkcjonalny, bez publikowania receptur ani parametrów operacyjnych.

⚙
Schemat ma charakter edukacyjny i poglądowy. Nie zawiera parametrów technologicznych ani instrukcji wykonawczych.

Uproszczony schemat produkcji

Schemat funkcjonalny produkcji prochu POL w DSC Forst
Uproszczony schemat funkcjonalny produkcji prochu POL: od przygotowania surowców, poprzez mieszanie, odwadnianie i formowanie, po suszenie, cięcie, sortowanie, kontrolę i pakowanie. Schemat ma charakter edukacyjny i nie zawiera receptur ani parametrów operacyjnych.

Najważniejsze urządzenia i obróbka końcowa

W maju 1945 r. radzieckie postanowienie GKO nr 8609 ss wskazało do demontażu i wywozu m.in. 72 prasy systemu Goldner-Grimm, 120 walców pionowych i poziomych, 16 maszyn rewolwerowych firmy Krause, urządzenia grafitujące i rozdzielające oraz wyposażenie czterech wydziałów nitracyjnych.

Zachowane źródła pozwalają połączyć opis ciągu technologicznego z konkretnym wykazem maszyn z 1945 r. W przypadkach, w których nie mamy potwierdzonego zdjęcia modelu z Forst, stosujemy rekonstrukcję zamiast fałszywej fotografii archiwalnej.

Rekonstrukcja poglądowa prasy systemu Goldner-Grimm
Rekonstrukcja poglądowa ciężkiej prasy. Rezolucja GKO nr 8609 ss wymienia 72 prasy systemu Goldner-Grimm przeznaczone do demontażu w zakładzie koło Forst; dokładnego modelu używanego w DSC Forst nie udało się jeszcze potwierdzić fotografią źródłową.

Prasy Goldner-Grimm

72 prasy wymienione w GKO nr 8609 ss.

rekonstrukcja poglądowa
Rekonstrukcja poglądowa maszyny rewolwerowej Krause
Rekonstrukcja poglądowa maszyny rewolwerowej. Rezolucja GKO nr 8609 ss wymienia 16 maszyn firmy Krause przeznaczonych do demontażu; grafika nie jest fotografią konkretnego egzemplarza z DSC Forst.

Maszyny Krause

16 maszyn rewolwerowych wymienionych w GKO nr 8609 ss.

rekonstrukcja poglądowa

Rok 1945 i demontaż

W maju 1945 r. radzieckie postanowienie GKO nr 8609 ss wskazało do demontażu i wywozu m.in. 72 prasy systemu Goldner-Grimm, 120 walców pionowych i poziomych, 16 maszyn rewolwerowych firmy Krause, urządzenia grafitujące i rozdzielające oraz wyposażenie czterech wydziałów nitracyjnych.

Czytaj analizę dokumentu →
Co wiemy dziś?

Dokument źródłowy potwierdza zorganizowany plan demontażu. Nie dowodzi jednak sam w sobie, że każda wskazana maszyna dotarła do miejsca przeznaczenia.

Podstrony działu DSC Forst

Zobacz źródła →
Powstanie zakładu

Powstanie zakładu

Od badań wody i gruntu w 1938 r. do stopniowego uruchomienia dwóch części fabryki.

›
System MONTAN, WASAG i DSC

System MONTAN, WASAG i DSC

Jak w systemie zbrojeniowym rozdzielono własność, technologię i prowadzenie zakładu.

›
Skala i infrastruktura

Skala i infrastruktura

Fabryka jak małe miasto: powierzchnia, budynki, strefy produkcyjne, warsztaty i zaplecze.

›
Woda, energia i kotłownie

Woda, energia i kotłownie

28 studni, własne sieci i zaplecze energetyczne potrzebne do działania rozproszonego kompleksu.

›
Kolej i transport

Kolej i transport

Około 38 km torów, około 70 km dróg betonowych, WÜST, rampy i transport wewnętrzny.

›
Produkcja prochu POL

Produkcja prochu POL

Czytelny opis funkcjonalnego ciągu produkcji - bez receptur i parametrów operacyjnych.

›
Oilberg, nitracja i HOKO

Oilberg, nitracja i HOKO

Cztery wydzielone zespoły procesu NGL i gospodarka kwasowa zakładu.

›
Walcarki, prasy i maszyny

Walcarki, prasy i maszyny

Walcowanie, prasowanie, cięcie i urządzenia końcowych etapów produkcji.

›
Sieć DSC i powiązania

Sieć DSC i powiązania

Forst w sieci Deutsche Sprengchemie, relacje z WASAG, MONTAN oraz udokumentowani dostawcy.

›
Rok 1945 i demontaż

Rok 1945 i demontaż

Radzieckie przejęcie i źródłowo potwierdzony wykaz wyposażenia wywożonego z zakładu.

›
Badania środowiskowe

Badania środowiskowe

Co zbadał G.E.O.S. w 1995 r., czego nie można z tych danych wnioskować dziś i jak czytać wyniki.

›
Dokumenty i źródła

Dokumenty i źródła

Niemieckie, amerykańskie, radzieckie i polskie źródła uporządkowane według ich wartości dowodowej.

›
Mapa i topografia kompleksu

Mapa i topografia kompleksu

Orientacyjny układ Forst, Scheuno, kolei, kompleksu Wald i czterech stref Oilberg.

›
Zobacz na własne oczy

Zobacz na własne oczy

Archiwalne fotografie, mapy i dokumenty DSC Forst-Scheuno do 1992 r.

›
Forst (Lausitz)

Forst (Lausitz)

Pełna historia miasta i wspólnego krajobrazu po obu stronach Nysy.

›
Obóz nr 200 NKWD w Forst

Obóz nr 200 NKWD

Repatriacja, filtracja i rozdzielenie dwóch różnych struktur powojennych.

›
1945 – Twierdza Forst

1945 – Twierdza Forst

Walki o Nysę, dzienniki bojowe 106. i 121. Dywizji oraz dokumenty operacyjne.

›
1945 – Twierdza Forst pozostaje osobnym działem
Historia działań wojennych jest powiązana z DSC, ale nie została włączona do tej gałęzi tematycznej.
›
Praca przymusowa — osobny dział
Dokumenty, obozy i świadectwa z Forst, Scheuno i Döbern.
›

Źródła i stan badań

Strona powstała na podstawie materiałów archiwalnych, własnych badań terenowych, dokumentów historycznych, dokumentacji transportowej, raportów alianckich i radzieckich oraz zgromadzonych materiałów wizualnych.

W miejsce starych skanów G.E.O.S. wprowadzono autorskie rekonstrukcje, czytelne schematy i grafiki, które lepiej oddają charakter opisywanych procesów.