1994 i 1995 - dwa dokumenty tej samej rekonstrukcji badawczej
W materiałach projektu oba opracowania traktujemy jako tożsame merytorycznie dla rekonstrukcji technicznej Forst, ale bibliograficznie są to dwie odrębne pozycje. Oficjalna bibliografia Uniwersytetu Jana Gutenberga w Moguncji potwierdza niepublikowany raport zespołu Johannesa Preußa z 1994 r.: 141 stron, 38 tabel, 12 ilustracji, 36 opisów budynków i plan 1:5000, wykonany dla GEOS Ingenieurgesellschaft w Freibergu. Ekspertyza G.E.O.S. ukończona 30 listopada 1995 r. porządkuje rekonstrukcję zakładu, dane archiwalne, analizę terenu i problemy środowiskowe.
Źródło podstawowe · G.E.O.S. 1995
G.E.O.S. Ingenieurgesellschaft mbH, „Ekspertyza dotycząca obiektu: Zakłady przemysłu zbrojeniowego - Fabryka amunicji i materiałów wybuchowych Forst”, Berlin/Hennigsdorf, 30.11.1995. Dla tej podstrony najważniejsze są rozdziały 3.2.2 i 4.1-4.5 oraz tabele 5, 7, 12-18.
Pełny skan nie jest używany jako ilustracja strony; jest udostępniony wyłącznie jako dokument źródłowy.Zakład w liczbach - co dokładnie obejmowała karta RBK?
Ważne: 3,364 mln m² nie musi oznaczać całej strefy przemysłowej wraz z lasem ochronnym, terenami pomocniczymi i pasami bezpieczeństwa. W starszych opracowaniach projektu pojawiały się szacunki 500-600 ha, lecz bieżący publiczny widok zespołu 89/1299/0 w Szukaj w Archiwach nie prezentuje dziś tych liczb. Dlatego nie używamy ich tutaj jako aktualnie potwierdzonej danej archiwalnej.
Ile materiału pochłonęła budowa?
Planistyczne zestawienia półroczne z lat 1939-1941 pokazują skalę robót. Po zsumowaniu tabeli 5 otrzymujemy poniższe wielkości. Są to wartości planistyczne, a nie pełna inwentaryzacja wszystkich materiałów rzeczywiście wbudowanych.
| Materiał | Suma | Jak czytać tę liczbę |
|---|---|---|
| Cement | 30 286 t | suma planowanych półroczy 1939-1941; tab. 5 G.E.O.S. |
| Drewno surowe | 11 900 metrów stałych | wartości planistyczne; tab. 5 G.E.O.S. |
| Cegły | 2,8 mln szt. | wartości planistyczne; tab. 5 G.E.O.S. |
Dokumentacja opisuje budowę jako proces etapowy: rozpoznanie terenu i wody rozpoczęło się w 1938 r., właściwe roboty nabrały tempa w 1939 r., a kolejne części fabryki uruchamiano stopniowo w latach 1941-1942.
Drogi i kolej - kręgosłup rozproszonej fabryki
G.E.O.S. opisuje około 70 km dróg zakładowych, w większości wykonanych z płyt betonowych; główne ciągi miały około 6 m szerokości. Transport kołowy uzupełniały pojazdy i wózki elektryczne.
W przypadku kolei autorzy zaznaczają ograniczenie źródłowe: wartość około 38 km torów pochodzi z zeznań świadków i rekonstrukcji, a nie z pełnego zachowanego wykazu długości. Wiadomo natomiast, że system obejmował stację przekazania wagonów WÜST, warsztat i lokomotywownię, urządzenia ważenia, rampy oraz obsługę cystern.
28 studni i setki metrów sześciennych wody na godzinę
System wodny był projektowany jeszcze przed pełną rozbudową zakładu. Różne strumienie wody i ścieków prowadzono odrębnie: chłodzenie, kotłownie, laboratoria, zaplecze socjalne i wydziały chemiczne nie tworzyły jednego prostego odpływu. To jedna z przyczyn, dla których badacze z lat 90. tak mocno analizowali dawne kanały, osadniki i miejsca infiltracji.
Dwie elektrociepłownie - i stałe niedobory paliwa
Obie zasadnicze części kompleksu miały własne zaplecze energetyczne. Energia elektryczna była rozprowadzana siecią kablową, a para i ciepło rurociągami. Jednocześnie dane z lat 1941-1943 pokazują wyraźne ograniczenia dostaw paliw.
| Paliwo | Plan miesięczny | Zezwolenie / przydział | Różnica |
|---|---|---|---|
| Węgiel kamienny | 4 000 t | 2 665 t | 1 335 t |
| Węgiel brunatny | 300 t | 280 t | 20 t |
| Koks | 250 t | 106 t | 144 t |
Te liczby pokazują „wąskie gardło” zakładu: zdolność produkcyjna zależała nie tylko od maszyn i budynków, lecz także od energii, dostaw i transportu.
Fabryka nie była jedną halą
G.E.O.S. rekonstruuje dwa zasadnicze zespoły zakładu z powtarzającymi się strefami. W każdej części występowały rozproszone obiekty produkcyjne i pomocnicze. Cztery instalacje NGL - po dwie na każdą część - były tylko jednym z elementów większego systemu.
Opis jest celowo techniczny, ale nie instruktażowy. Nie publikujemy receptur, proporcji mieszanin, temperatur, czasów ani parametrów operacyjnych produkcji materiałów wybuchowych.
38 526 ton - zachowane zestawienie produkcji
| Okres | Produkcja ogółem | Średnia miesięczna |
|---|---|---|
| 1941/1942 | 3 299,7 t | 275 t/mies. |
| 1942/1943 | 8 758,0 t | 729,8 t/mies. |
| 1943/1944 | 13 667,0 t | 1 138,9 t/mies. |
| IV-VIII 1944 | 6 523,0 t | 1 304,6 t/mies. |
| IX 1944-I 1945 | 6 268,0 t | 1 253,6 t/mies. |
Łącznie tabela 17 daje 38 526 ton. Najwyższą średnią miesięczną w zachowanym zestawieniu osiągnięto w okresie IV-VIII 1944 r. - około 1 304,6 t miesięcznie.
Wybrane roczne zużycie surowców w latach 1943-1944
G.E.O.S. przytacza roczne zestawienia materiałowe. Poniższe liczby są historycznymi sumami księgowymi dla całego zakładu, nie są recepturą ani udziałami składników w konkretnym produkcie.
| Materiał | 1943 | 1944 |
|---|---|---|
| Etylodwuglikol | 2 400 t | 2 700 t |
| Dwunitrotoluen | 180 t | 450 t |
| Nitronaftalina | 30 t | 120 t |
| Stabilizatory | 580 t | 590 t |
| Kwas azotowy (zestawienie roczne) | 3 000 t | 3 600 t |
Ekspertyza wymienia także wiele innych materiałów pomocniczych i dodatków. Na tej podstronie nie odtwarzamy proporcji technologicznych ani parametrów procesu.
Co rzeczywiście potwierdzają dziś źródła online?
Korekta poprzedniej wersji: nie przedstawiamy już liczb 500-600 ha / ok. 400 budynków / 72 km dróg jako danych widocznych obecnie na stronie AP Zielona Góra. Pozostają one tropem z wcześniejszych odpisów i publikacji projektu, który wymaga wskazania stabilnego pierwotnego dokumentu.
Źródła i weryfikacja
- G.E.O.S. Ingenieurgesellschaft mbH, „Ekspertyza dotycząca obiektu: Zakłady przemysłu zbrojeniowego - Fabryka amunicji i materiałów wybuchowych Forst”, Berlin/Hennigsdorf, 30.11.1995. Źródło podstawowe: skala, budowa, materiały, sieci techniczne, produkcja, paliwa i gospodarka wodna.
- Preuß, J.; Dehner, U.; Eitelberg, F.; Fiegler, Ch.; Kropp, L.; Mense, A. (1994), „Rekonstruktion der ehemaligen Fabrik zur Herstellung von Pulver ohne Lösungsmittel (POL) der Deutschen Sprengchemie (DSC) in Forst”, Mainz, niepublikowane. Bibliografia JGU Mainz.
- Archiwum Państwowe w Zielonej Górze, zespół 89/1299/0 „Fabryka Materiałów Wybuchowych Spółka z o.o. Zakład w Zasiekach”. Szukaj w Archiwach.
- Bundesarchiv / Deutsche Digitale Bibliothek, BArch R 8135/7252, „Deutsche Sprengchemie GmbH, Berlin: Bd. 3”. Rekord DDB.
- Brandenburgisches Landeshauptarchiv / DDB, 29 LGgef Guben 245, Ruth Heimann, 1942. Rekord DDB.
- Landesamt für Umwelt Brandenburg, materiały o Rüstungsaltlasten i ewidencji z lat 1991-1995. LfU Brandenburg.
Nota redakcyjna: podstrona rozdziela dane bezpośrednio odczytane z G.E.O.S., współczesne potwierdzenia katalogowe oraz wnioski wymagające dalszej kwerendy. Nie wypełniamy luk ogólną wiedzą ani niesprawdzonymi liczbami.
