Przejęcie zakładu
W 1945 r. obszar fabryki znalazł się pod kontrolą radziecką. Dotychczas wiedza o demontażu opierała się w dużej części na późniejszych śladach terenowych i ogólnych informacjach o reparacjach. Odnalezione dokumenty GKO pozwalają wejść na poziom konkretnych maszyn i jednostek odpowiedzialnych za demontaż.
GKO nr 8609 ss
Tłumaczenie dokumentu przechowywane w materiałach projektu datuje postanowienie na 15 maja 1945 r. Nakazuje ono wywieźć wyposażenie fabryki prochu w pobliżu osady Szeino miasta Forst do kombinatu nr 101 w Kamieńsku. Wymienia 72 prasy systemu Goldner-Grimm, 120 walców pionowych i poziomych, 16 maszyn rewolwerowych Krause, po 6 instalacji grafitujących i rozdzielających, wyposażenie energetyczne oraz wyposażenie czterech wydziałów nitracyjnych.
Organizacja demontażu
Za odpowiedzialnego kierownika prac zatwierdzono P. W. Zajcewa, naczelnika kombinatu nr 101. Dokument przewidywał także oddelegowanie dziesięciu pracowników inżynieryjno-technicznych do kierowania demontażem i załadunkiem. Jest to mocny dowód, że operacja miała charakter planowy i była przygotowywana jako zorganizowany transfer wyposażenia.
Co nadal pozostaje do zbadania
Sam wykaz GKO nie mówi, czy każda wymieniona maszyna rzeczywiście dotarła do wskazanego odbiorcy, w jakim stanie była demontowana ani które obiekty pozostawiono. Kolejnym zadaniem badawczym jest prześledzenie dokumentów kombinatu nr 101, transportów kolejowych i ewentualnych późniejszych wykazów montażowych.
Co dokładnie nakazywało postanowienie
Według tłumaczenia dokumentu zgromadzonego w projekcie, wyposażenie miało zostać skierowane do kombinatu nr 101 Ludowego Komisariatu Amunicji w Kamieńsku. Za organizację demontażu odpowiadał naczelnik kombinatu P. W. Zajcew, a do technicznego kierowania demontażem i załadunkiem przewidziano dziesięciu pracowników inżynieryjno-technicznych.
To zmienia sposób opowiadania o końcu fabryki. Nie mówimy już jedynie o „powojennym rozebraniu” obiektów. Mamy dokument pokazujący planową akcję, konkretną instytucję odbiorczą, odpowiedzialnego kierownika oraz szczegółowy wykaz grup maszyn.
